یكی از عوامل مهم جهت نیل به این مهم شناخت انسان نسبت به ارزش وجودی خویش ، استعدادها و توانمندیهایش می باشد و چه زیباست اگر این شناخت را از خالق خویش بجوید آنگاه كه خداوند در قرآن می فرماید : من از روح خویش در انسان دمیدم و همچنین آنگاه كه به فرشتگان فرمان سجده بر آدم را می دهد و آنگاه كه انسان را جانشین خویش در زمین قرار می دهد.

انسان مسلمان با تفكر و تدبر در این آیات به خوبی درمی یابد كه چه جایگاهی نزد خالق و پروردگار و چه مقامی در میان سایر مخلوقات بی شمار الهی دارد و به الطاف خداوندی پی برده و می داند كه خداوند چقدر او را دوست دارد پس او نیز قلبش را لبریز از محبت به خداوند می كند و این رابطه صمیمی و ناگسستنی به او نیرویی می بخشد كه از هیچ كس جز خداوند نهراسد و به این یقین می رسد كه یاور و پشتیبانی بس عظیم دارد كه در تمامی امور می تواند به او تكیه كرده و از عهده هر كاری اگر چه سخت و بزرگ به نظر برسد برآید و در یك جمله ا«عتماد به نفس، برگرفته شده از اعتماد به رب و خالق می باشد، بر خلاف دیدگاه مادی كه انسان را محور هرچیز قرار داده و او را یكه تاز عالم هستی قلمداد می كند.»

از منظری دیگر خداوند شخص مؤمن را مورد خطاب قرار داده و می فرماید: ( ولا تهنوا و لا تحزنوا و أنتم الأعلون إن كنتم مؤمنین) .آل عمران: 139- « و سست و محزون نشوید كه اگر مؤمن باشید ، غالب و برتر خواهید بود.»

این برتری نه به خاطر نژاد و رنگ و قوم شما است بلكه به خاطر راهی است كه به درستی انتخاب كرده و برگزیده اید ، آن راهی كه چه بسا اندیشمندان و متفكران بسیاری از یافتن آن عاجز مانده اند، راهی كه از نظر تكیه گاه و خاستگاه برتر است و آن راه، راه هدایت پروردگار است كه هیچ كجی و انحرافی در آن نیست و نهایتش به سوی خوشبختی است.

همچنین در آیه دیگر می فرماید: (لا یغرنك تقلب الذین كفروا فی البلاد متاع قلیل ثم مأوئهم جهنم و بئس المهاد) آیه 198 آل عمران- « رفت و آمد پیروزمندانه كافران تو را فریفته نسازد . این متاع ناچیز و اندكی است و سرانجام جایگاهشان دوزخ خواهد بود و چه جای بدی است كه برایشان تدارك دیده شده ااست.»

سید قطب (رحمه الله) در توضیح این آیه می گوید: « عقاید و بینشها وارزشها و اوضاعی برجامعه حكم می رانند كه تماما با عقیده و بینش و ارزشها و موازین انسان مؤمن مغایرت دارند اما او همواره احساس می كند كه برتر و بالاتر است و اینها همه در مرتبه مادون او قرار دارند و با احساس كرامت و عزت از بالا به آنها نظر می اندازد و حتی آنها را بادیده مهر و عطوفت می نگرد و دلش می خواهد كه آنهارا نیز به خیری كه با خود دارد هدایت نماید و به همان افقی كه خودش در آن زندگی می كند رفعت بخشد.»

پس كاملا واضح و آشكار می شود كه شخص مسلمان هنگامی كه به این حقایق دست یافت و ارزش وجودی خویش را شناخت از سرخودرگی و خود كم بینی رهایی یافته و می تواند ازاستعدادها و توانمندی های خویش به بهترین وجه استفاده نماید و شخصی باشد برخوردار از اعتماد به نفس قوی و استوار.

ازدیدگاه سنت نیز اگر بنگریم پی خواهیم برد كه رسول خدا افرادی را تربیت نمود كه با وجود قدرت و امكانات اندك آن زمان ولی با ایمان به خدا و اعتماد به نفس توانستند دو امپراطوری بزرگ ایران و روم را به زانو درآورند . چنانچه « سعدبن ابی وقاص قبل از شروع جنگ قادسیه ، «ربعی ابن عامر»را به عنوان فرستاده خود به نزد رستم فرمانده سپاهیان ایران فرستاد.

مجلس رستم را با بالشها و فرشهای نفیس حریر آراسته بودند و رستم یاقوتها و مرواریدهای گرانبهای درشت را نمایان ساخته بود وتاج بر سرنهاده و سایر زیورهای گرانبهایش را برتن داشت و برتختی زرین نشسته بود ربعی با لباسهایی كلفت و یك سپر و اسبی كوچك وارد شد و همچنان سوار بر اسب خود تا كنار فرش پیش آمد و آنگاه پیاده شد و اسبش را به یكی ازآن بالشها بست و در حالی كه كلاهخود بر سر داشت به نزد رستم رفت.

به او گفتند سلاحت رابگذار او گفت: من خودسرانه نیامده ام بلكه به دعوت خود شما آمده ام بنابراین اگر می خواهید به همین صورت وارد می شوم و گرنه باز می گردم رستم گفت اجازه بدهید بیاید اونیز در حین حركت با تكیه دادن به نیزه خود و فرو كردن در فرشهای حریر عموم آنها را پاره ساخت رستم گفت: چه چیزی شما را برای لشكركشی به اینجا برانگیخته است؟« ربعی» گفت: « خداوند ما را بر انگیخته است تا هر كس را كه او بخواهد از عبادت بندگان به عبادت خدای یكتا و از تنگنای دنیا به فراخنای دنیا و آخرت و از جور ادیان به عدل اسلام در آوریم»….

آری این بود گوشه ای از عزت و اعتماد به نفسی كه اسلام به مسلمانان داده بود رسول خدا به شدت مسلمانان را از اعمالی كه سبب از بین رفتن اعتماد به نفس دیگر مسلمانان می شود نهی می كند و می فرماید: « بحسب امرء من الشر ان یحقر اخاه المسلم » « برای آنكه شخصی شرور شناخته شود همین كافیست كه برادر مسلمانش را تحقیر كند» اگر به این گفته پیامبر صلی الله و علیه و سلم دقت نماییم اهمیت اعتماد به نفس برایمان آشكار می شود چنانچه پیامبر اسلام صلی الله و علیه و سلم به شدت افرادی را كه با تحقیر دیگران اعتماد به نفس آنها را خدشه دار كرده و سبب سرافكندگی آنها می شوند مورد نكوهش قرار داده و چه بسا افرادی كه تنها مرتكب این عمل زشت می شوند اگر چه مابقی اعمالشان صالح باشد شرور و فاقد صلاحیت اخلاقی شناخته می شوند و درآخر :

نه تنها در مسئله اعتماد به نفس بلكه در تمامی مسائل زندگی با استفاده از این دو منبع ارزشمند یعنی قرآن و سنت می توان مشكلات زندگی را برطرف نموده و قله های سعادت را یكی پس از دیگری بپیماییم.